Liệu pháp Nhận Thức – Hành Vi (CBT)

Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) là một hình thức tâm lý trị liệu giúp bệnh nhân hiểu rõ sự ảnh hưởng của suy nghĩ và cảm xúc lên hành vi. CBT thường được sử dụng để điều trị các rối liên quan đến sợ hãi, nghiện, trầm cảm và lo âu.

CBT thường được áp dụng trong một khoảng thời gian ngắn và tập trung giúp bệnh nhân đương đầu với một vấn đề cụ thể. Trong suốt quá trình điều trị, bệnh nhân sẽ học cách xác định và thay đổi các suy nghĩ tiêu cực gây ảnh hưởng xấu lên hành vi và cảm xúc.

Các nội dung cơ bản của CBT (Cognitive Behavior Therapy Basics)

Nội dung cốt lõi của CBT chính là suy nghĩ và cảm xúc của chúng ta đóng một vai trò căn bản trong việc quyết định các hành vi mà ta thể hiện. Ví dụ, nếu một người dành nhiều thời gian suy nghĩ về một vụ rơi máy bay, tai nạn trên đường băng hay các thảm họa hàng không thì người này sẽ tránh né việc di chuyển bằng máy bay.

Mục tiêu của CBT là dạy cho bệnh nhân rằng mặc dù không thể điều khiển tất cả mọi thứ nhưng họ có thể kiểm soát cách mà họ hiểu, tiếp nhận và giải quyết các vấn đề trong cuộc sống của chính họ.

CBT đã trở nên phổ biến trong những năm gần đây, đối với cả những nhóm bệnh nhân gặp các vấn đề sức khỏe tinh thần lẫn các chuyên gia điều trị. Vì CBT là một lựa chọn điều trị ngắn hạn, giúp bệnh nhân tiết kiệm chi phí hơn các liệu pháp khác. CBT cũng được chứng minh tính hiệu quả thông qua thực nghiệm và có thể giúp bệnh nhân vượt qua và loại bỏ được hàng loạt các hành vi không tốt.

Các loại CBT. 

Theo Hiệp Hội Tâm Lý Trị Liệu Nhận Thức Hành Vi Anh Quốc, “Liệu pháp nhận thức hành vi bao gồm một loạt các liệu pháp dựa trên các khái niệm và nguyên tắc xuất phát từ các hình mẫu tâm lý về cảm xúc và hành vi của con người. Liệu pháp bao gồm hình thức tiếp cận điều trị cho các rối loạn cảm xúc cùng với chuỗi các biện pháp hỗ trợ liên tục từ các liệu pháp tâm lý cá nhân đến các tài liệu tự lực.”

Có nhiều các tiếp cận liên quan đến CBT thường được các chuyên gia sức khỏe tâm thần áp dụng,  bao gồm:

– Liệu pháp Hành Vi Cảm Xúc hợp lý. Rational Emotive Behavior Therapy (REBT)

– Liệu pháp nhận thức. Cognitive Therapy

– Liệu pháp đa kiểu mẫu. Multimodal Therapy

– Liệu pháp Hành vi Biện Chứng. Dialectical Behavior Therapy

– Các thành tố của CBT. The Components of Cognitive Behavior Therapy

Con người ta thường có các suy nghĩ và cảm xúc củng cố hoặc tạo nên các niềm tin sai lệch. Những niềm tin này sẽ dẫn đến các hành vi không tốt ảnh hưởng lên nhiều khía cạnh của đời sống, bao gồm gia đình, các mối quan hệ tình cảm, công việc và học tập.

Ví dụ, một người có lòng tự trọng thấp có thể có suy nghĩ tiêu cực về khả năng hoặc diện mạo của bản thân. Những suy nghĩ dạng này có thể khiến đối tượng bắt đầu lẩn tránh va chạm, không muốn tương tác với các tình huống xã hội hoặc bỏ lỡ các cơ hội phát triển về sự nghiệp lẫn học hành.

Để chống lại các suy nghĩ và hành vi không tốt này, các nhà tâm lý trị liệu hành vi giúp khách hàng xác định những niềm tin không phù hợp. Giai đoạn đầu tiên này, còn được biết đến với tên gọi Giai đoạn phân tích chức năng, là cực kỳ quan trọng trong việc tìm hiểu quá trình các suy nghĩ, cảm xúc và tình huống góp phần hình thành các hành vi không tốt.

Quá trình này khá khó khăn, đặc biệt đối với những bệnh nhân gặp khó khăn trong việc tự suy xét bản thân, nhưng chắc chắn nó sẽ giúp họ tự khám phá bản thân, hiểu rõ chính mình. Đây cũng là một phần thiết yếu trong quá trình điều trị.

Giai đoạn thứ 2 của liệu pháp nhận thức hành vi tập trung vào các hành vi trong thực tế góp phần đưa đến các vấn đề xấu. Khách hàng bắt đầu học cách tìm hiểu và thực hành các kỹ năng mới có thể áp dụng trong thực tế thay cho các hành vi xấu. Ví dụ, một người nghiện ma túy có thể luyện tập các kỹ năng đối phó  và tập luyện những cách để tránh hoặc đương đầu với những tình huống gợi nhớ thuốc và gây tái nghiện.

Trong hầu hết các trường hợp, CBT là một quá trình từng bước dần dần giúp một người tiến  đến thay đổi hành vi. Một số gặp phải các rối loạn lo âu mang tính xã hội có thể bắt đầu liệu pháp đơn giản chỉ bằng việc tưởng tượng bản thân đang bị đặt trong một tình huống xã hội tiềm ẩn yếu tố gây lo âu. Tiếp theo, khách hàng sẽ bắt đầu luyện tập trò chuyện với bạn bè, gia đình, và người quen của mình. Bằng cách tiếp cận từng bước một để đạt đến mục tiêu lớn cuối cùng, việc trị liệu sẽ không quá trở nên ám ảnh đối với bệnh nhân và những mục tiêu sẽ dễ dàng đạt được hơn.

CBT cũng phù hợp với những người đang tìm kiếm một lựa chọn điều trị ngắn hạn, không liên quan quá nhiều đến thuốc. Một trong những lợi ích tuyệt vời nhất của CBT là nó giúp bệnh nhân phát triển các kỹ năng hữu ích cho cả hiện tại lẫn tương lai về sau.

Sưu tầm